JANKOWSKI Andrzej Stanisław   

 

 

 

 

[09.10.1924 17.09.1943] - ps. „Jędrek”, „Czesław”, nazwisko konspiracyjne Andrzej Lewiński, uczeń gorlickiego gimnazjum, harcerz, członek „Szarych Szeregów”, żołnierz krakowskiego zespołu dywersyjnego Komendy Głównej (KG) Armii Krajowej (AK) „Kosa 30”, zamordowany przez Niemców w Warszawie. --- Urodził się w Gorlicach; był synem małżeństwa nauczycielskiego: Antoniego (*1888, †1952) i Marii z Rakuckich (*1886, †1971). Szkołę powszechną ukończył w rodzinnym mieście i tutaj rozpoczął naukę w Państwowym Gimnazjum Ogólnokształcącym im. M. Kromera. Do września 1939 r. należał do gorlickiej 1 Drużyny Harcerzy, działającej przy gimnazjum. W działalność konspiracyjną w Związku Walki Zbrojnej zaangażował się już w 1941 r. w Gorlicach. W późniejszym okresie przebywał w Krakowie, gdzie przez służbę w „Szarych Szeregach” i tajną podchorążówkę trafił do tamtejszego zespołu dywersyjnego KG AK „Kosa 30”. Oddział ten powstał w pierwszym kwartale 1943 r. z przekształcenia istniejącego od maja 1942 r. oddziału dyspozycyjnego KG AK „Osa” (Organizacja Specjalnych Akcji Bojowych). Oddział „Kosa” wszedł w skład „Kedywu” (Kierownictwo Dywersji) KG AK. Zadaniem „Kosy” – nie jedynym, ale głównym – była likwidacja czołowych osób (akcja „Główki”) z niemieckiej administracji, odpowiedzialnych za okupacyjny terror. 20 IV 1943 r. pięcioosobowa krakowska grupa „Kosy” dokonała – na skrzyżowaniu al. Z. Krasińskiego i ul. Wygoda w Krakowie – nieudanego zamachu na SS-Obergruppeführera (generała) Friedricha Wilhelma Krügera, dowódcę SS i policji na teren Generalnego Gubernatorstwa. A. Jankowski był najmłodszym uczestnikiem akcji; ranny został w rękę. Krüger w zamachu nie zginął; podobno (informacja nie udokumentowana) został ranny. Ze względu na zagrożenie dekonspiracją w Krakowie cała grupa zamachowców – oprócz Jankowskiego – wyjechała w dwa dni po akcji do Warszawy. „Jędrek” wyjechał do rodziny w Gorlicach, skąd po Świętach Wielkanocnych dotarł do Warszawy. W dniu 5 VI 1943 r. w południe wziął udział (wśród wielu innych żołnierzy „Kedywu”) w odbywającym się w kościele św. Aleksandra na pl. Trzech Krzyży w Warszawie ślubie żołnierza „Kosy” Mieczysława Uniejowskiego (Ludwika Raczyńskiego), porucznika marynarki wojennej i Teofili Suchankówny. Uroczystość ślubna zorganizowana została z pominięciem elementarnych zasad konspiracji. Niemcy, poinformowani przez swego konfidenta (prawdopodobnie żołnierza „Kedywu”), otoczyli pl. Trzech Krzyży i aresztowali obecnych na ślubie oraz inne osoby będące wówczas w kościele. Zatrzymanych zostało łącznie ok. 90. osób. Wszystkich przewieziono do więzienia na Pawiaku. Po przesłuchaniach, część zatrzymanych została zwolniona, a w więzieniu pozostało 56 osób. Aresztowania praktycznie unicestwiły oddział „Kosa”. Dla przerwania kontaktów postanowiono oddział rozwiązać, wcielając pozostałych na wolności żołnierzy do różnych innych jednostek. Część aresztowanych wysłano do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, niektórych rozstrzelano 17 IX 1943 r. w ruinach getta. Po bestialskim śledztwie i zidentyfikowaniu Lewińskiego i drugiego z uwięzionych (Tadeusz Battek, ps. „Góral”) jako zamachowców, znaleźli się oni również wśród zamordowanych. W śledztwie gestapo nie ustaliło prawdziwych danych Jankowskiego, dzięki czemu rodzina uniknęła represji. Pośmiertnie kpr. pchor. „Czesław” odznaczony został Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari. Na grobie rodzinnym na cmentarzu parafialnym w Gorlicach (sektor II) znajduje się upamiętniająca go tablica. 

 

informacja  - Zbigniew R. Muszyński  -  w dn. 25.11.2008 r.

POWRÓT NA STRONĘ "Więźniowie Pawiaka"